Funzionano le rime per far uscire le lumache dal loro guscio?
Chiaro! Altrimenti non esisterebbero le innumerevoli versioni nelle lingue e nei dialetti di tutto il mondo. Chiamato comunemente “Canto della Lumaca” è stato materiale di studio per diversi etnologi, poiché la presenza di queste rime è diffusa praticamente in tutto il mondo. Ne esistono tante versioni nei diversi dialetti italiani, ce n’è una per ogni regione, dalle Alpi allo Ionio.
Quella che cantavo da piccola inizia con “Buta, buta corni” (tira fuori, tira fuori le corna) e viene dalla Val di Ledro (Trentino). In spagna ho poi imparato “Cara col col col, saca los curnos al sol”.
Dove vivi quale filastrocca si canta?
Se ne hai qualcuna che non conosco, dimmelo nei commenti così posso aggiornare questo post e renderlo il più completo possibile.
Evviva le lumache!
Animazione Buta, buta corni disponible su GIPHY

VERSIONE ORIGINALE
Buta buta corni,
Trentino – Italia
te dago pan e lat,
se no te buti i corni
ghe dago tut al gat!
VERSIONE IN ITALIANO
butta, butta (fuori) le corna,
Trentino – Italia
ti do pane e latte,
se non butti (fuori) i corni
dò tutto al gatto!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Saca, saca los cuernos,
Trentino – Italia
te doy pan y leche,
si no sacas los cuernos
le doy todo al gato!
VERSIONE ORIGINALE
Buta buta corni,
Tiarno di Sopra – Italia
la to mama la dormi,
al to popà le na n’presoo
per an graa de formentò.
VERSIONE IN ITALIANO
Butta, butta (fuori) le corna,
Tiarno di Sopra – Italia
tua mamma dorme,
tuo papà è andato in prigione,
per un chicco di grano.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Saca, saca los cuernos,
Tiarno di Sopra – Italia
tu madre duerme,
tu padre ha ido a la prisión
por una semilla de trigo.
VERSIONE ORIGINALE
Buta, buta corni,
Veneto – Italia
che tô mari la te ciama,
che tô pari l’è ‘mpiccà
sulla porta del podestà.
VERSIONE IN ITALIANO
Butta, butta (fuori) le corna,
Veneto – Italia
ché tua madre ti chiama,
ché tuo padre è stato impiccato
sulla porta del Podestà
VERSIONE IN SPAGNOLO
Saca, saca los cuernos,
Veneto – Italia
que tu madre te llama,
que tu padre ha sido ahorcado
en la puerta del Alcalde.
VERSIONE ORIGINALE
Bu bu bavagnöl
Ladino, Dolomiti
buta fora i cater corgn
un a mi un a ti
un a la vecia che l’è morì
l’à lascià cater fantolign
che jiava a le buje bele
bona sera ciacerele
VERSIINE IN ITALIANO
Bu bu lumaca,
Ladino, Dolomiti
tira fuori le tue quattro corna,
uno per me, uno per te,
uno alla vecchia morta
ha lasciato quattro figli
che giocavano ale biglie
buona sera, chiacchierone
VERSIONE IN SPAGNOLO
Boo boo caracol,
Ladin, Dolomitas
saca tus cuatro cuernos,
uno para mi, uno para ti,
uno a la vieja muerta
ha dejado cuatro hijos
que jugaban a las canicas
buenas tardes, parlanchinas
VERSIONE ORIGINALE
Buta, buta corni
Val Sugana – Italia
se no te butterai
vegnirà San Martín
colla zappa e col zappin
el te butterà zo la to casotta
e anca el to camin
VERSIONE IN ITALIANO
Butta, butta (fuori) le corna,
Val Sugana – Italia
se non le butterai (fuori),
verrà San Martino
con la zappa e lo zappino
ti butterà giù la casetta
e anche il tuo camino
VERSIONE IN SPAGNOLO
Saca, saca los cuernos,
Val Sugana – Italia
si no los sacarás,
vendrà San Martín
con la azada y el azadín
te derribará la casita
y también tu chimenea
VERSIONE ORIGINALE
Lumaga, lumaghin,
Rovigo – Italia
buta fora i tò curnìn:
un par mi, un par ti,
un par la vècia a San Martin
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumachina,
Rovigo – Italia
butta fuori i tuoi cornini:
uno per me, uno per te,
uno per la vecchia di San Martino
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracolito,
Rovigo – Italia
Saca fuera tus cuernitos:
uno para mi, uno para ti,
uno para la vieja de San Martín
VERSIONE ORIGINALE
Chiocciola, chiocciola, vieni da me,
Toscana – Italia
ti darò il pan del re,
pan del re, della regina,
chiocciola,
chiocciola fiorentina
VERSIONE IN ITALIANO
Chiocciola, chiocciola, vieni da me,
Toscana – Italia
ti darò il pan del re,
pan del re, della regina,
chiocciola,
chiocciola fiorentina
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol, ven a mi
Toscana – Italia
te daré pan del rey,
pan del rey, de la reina,
caracol,
caracol florentino
VERSIONE ORIGINALE
Chiocciola chiocciola marinella
Toscana – Italia
tira fuori le tue cornella
e se tu non le tirerai
calci e pugni tu buscherai.
VERSIONE IN ITALIANO
Chiocciola chiocciola marinella
Toscana – Italia
tira fuori le tue cornella
e se tu non le tirerai
calci e pugni tu cercherai.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol caracol marinero
Toscana – Italia
saca tus cuernitos
y si tu no los sacarás
patadas y puños tu buscarás.
VERSIONE ORIGINALE
Lömaga lömaghì
Bergamo – Italia
caha fò i tò curnì
te darò ö bicér de ‘Ì
te darò ö bicér de grapa
ta farò di-eta mata
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca lumachina
Bergamo – Italia
tira fuori i tuoi corni
ti darò un bicchiere di vino
ti darò un bicchiere di grappa
ti farò diventare matta
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol caracolito
Bergamo – Italia
saca fuera tus cuernitos
te daré un vaso de vino
te daré un vaso de aguardiente
te volveré loca
VERSIONE ORIGINALE
Lümassa, lümassora,
Piemonte – Italia
tira fora i to corn,
dass no, i vad dal barbé
e it tje fass taié.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumacona,
Piemonte – Italia
allunga le tue corna,
altrimenti andrò dal barbiere
e te le farò tagliare.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol grande,
Piemonte – Italia
estira tus cuernos,
si no iré al barbero,
y le las haré cortar.
VERSIÓN ORIGINAL
Ciammarica caccia corna
Ascoli Piceno – Italia
ca te dènghe pà e fògghja,
se li cacce nu ‘ccó de più
te dènghe pure li maccarù.
VERSIÓN ITALIANO
Lumaca, tira fuori le corna
Ascoli Piceno – Italia
e ti darò pane e foglie,
se le metti fuori un po’ di più
ti darò anche i maccheroni.
VERSIÓN ESPAÑOL
Caracol, saca tus cuernos
Ascoli Piceno – Italia
y te daré pan y hojas,
si las sacas un poco más
te daré también los macarrones.
VERSIONE ORIGINALE
Quannu essi la cuzzedda
Alto Salento, Puglia – Italia
mara la puviredda.
VERSIONE IN ITALIANO
Quando la lumaca esce,
Alto Salento, Puglia – Italia
la povera donna è miserabile.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Cuando el caracol sale,
Alto Salento, Puglia – Italia
la pobre mujer es miserable.
VERSIONE ORIGINALE
Ciammarìca ciammarìca,
Ancarano, Teramo – Italia
Caccia li corna, ccìca a ccìca.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Ancarano, Teramo – Italia
spegni le corna, presto, in fretta.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Ancarano, Teramo – Italia
apaga los cuernos, rápido, corre.
VERSIONE ORIGINALE
Lumeca, lumeca,
Fossombrone, Marche -Italia
Caccia fora i corn e i èca,
lumeca, lumeca!
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Fossombrone, Marche -Italia
tira fuori le corna e gli aghi,
lumaca, lumaca!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Ancarano, Teramo – Italia
saca los cuernos y las agujas,
caracol, caracol!
VERSIONE ORIGINALE
Lumaca, lumaca,
Urbino, Marche – Italia
caccia fora i corn e aga.
Le aga e le spille,
lumaca dall’inguille.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Urbino, Marche – Italia
spegni le corna e gli aghi.
Gli aghi e gli spilli,
lumaca delle anguille.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Urbino, Marche – Italia
apaga los cuernos y las agujas.
Las agujas y los alfileres
caracol de las anguilas.
VERSIone ORIGINALE
Lumaga, lumaga,
Lombardia – Italia
cascia fora i corni
vegnerà el bobò
te tajarà via el co.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Lombardia – Italia
spingi fuori le corna
verrà il bobò
ti taglierà il collo.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Lombardia – Italia
saca fuera los cuernos
vendrá el bobò
y te cortará la garganta.
VERSIONE ORIGINALE
Lesce iesce, corna,
Napoli – Italia
ca màmmeta te scorna,
te scorna ‘ncoppa l’asteco
e te fa nu figlio màsculo.
VERSIONE IN ITALIANO
Uscite uscite, corna,
Napoli – Italia
che la mamma ti scorna
ti scorna sopra il letto
e ti fa un figlio maschio.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Salid salid, cuernos,
Napoli – Italia
que la mamá te quita los cuernos
te quita los cuernos sobre la cama
y te hace un hijo varón.
VERSIONE ORIGINALE
0 Buli – buli – bè
Belluno – Italia
buta fora i quatro corn
un a mi
un a ti
un a la vecia da Caurì
un al podestà
se no el te ligarà
el te metarà en te na camera scura
no te vedarà pi’ ne pare, ne mare, ne
sol, ne luna.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca
Belluno – Italia
tira fuori i quattro corni,
uno a me
uno a te
uno a la vecchia di Caoria
uno al podestà
che se no ti legherà
ti metterà in una camera oscura
non vedrai più ne padre, ne madre, ne sole, ne luna.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol
Belluno – Italia
saca los cuatro cuernos,
uno a mi
uno a ti
uno a la vieja de Caoria
uno al alcalde
que si no te atará
te pondrá en un cuarto oscuro
no verà más ni padre, ni madre,
ni sol, ni luna.
VERSIONE ORIGINALE
Acabau de proi, su sitzigorru bessit. Imoi no m’aschifant prus ca mi praxint. E candu ndi biu calincuna,
Sardegna – Italia
dda pigu e mi dda pongu in sa
manu.
Intzandus ddi tocu su corru
e mi pongu a cantai:
Tzitzigorru, tzitzigorru
boga tapu e boga corru
boga corru e boga tapu
chi no bessis ti nci papu!
VERSIONE IN ITALIANO
Dopo la pioggia, la lumaca esce.
Sardegna – Italia
Ora non mi disgustano più
perché mi piacciono.
E quando ne vedo una
di lumaca, la prendo e la metto in mano.
Intanto tocco il suo corno
e comincio a cantare:
Lumaca, lumaca, apri il coperchio e metti il tuo corno,
spegni il corno e apri il coperchio, perché se non esci ti mangio!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Después de la lluvia, el caracol sale.
Sardinia – Italia
Ahora no de disgustan,
porqué me gustan.
Y cuando veo un caracol, lo cogo y me lo pongo en la mano.
Mientras toco su cuerno
y empiezo a cantar:
Carcaol, caracol, abre la tapa
y pon tu cuerno,
apaga el cuerno y abre la tapa,
porque si no sales te como!
VERSIONE ORIGINALE
Purtandusi la casa su la schina
Sicilia – Italia
Dui babbaluci all’umbra di una ferra,
Cu la vucca di scuma sempri china
Si ìanu strascinannu terra terra.
Diss’unu: Sta mia vita ch’è mischina!
Chiù chi ci pensu lu miu senziu sferra!
Una frasca sdisèrrama e scintia
Vidi comu va in aria linna e sghérra!
L’autru, niscenn’un cornu da la tasca,
Si arma lu cannocchiali so maniscu,
Guarda, e poi dici: Un ti pigghiari basca:
Chistu è un jocu di sorti buffuniscu,
Pri tantu vola in autu sta frasca
Pirchì è vacanti, ed àvi ventu friscu.
VERSIONE IN ITALIANO
Portandosi la casa sulla schiena
Sicilia – Italia
due lumache all’ombra di una canna
con la bocca di schiuma sempre piena
si andavano trascinando terra terra.
Disse una: Questa mia vita quanto è meschina!
Più ci penso e più la mia ragione si perde!
Una frasca inetta e inutile
vedi come va in aria leggera e fastosa!
L’altra, uscendo un corno dalla tasca,
si arma il cannocchiale di sua mano,
guarda e poi dice: “Non ti pigliare affanno:
questo è un gioco della sorte buffonesco,
per tanto vola in alto questa frasca
perché è vuota e spinta dal vento fresco.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Llevándose su casa en la espalda
Sicilia – Italia
dos caracoles a la sombra de una caña
con la boca de espuma siempre llena
Dijo una: esta vida es muy mezquina!
Más pienso en ello y más mi razón se pierde!
Una rama inepta e inutil
ves como sube al aire ligera y fastuosa!
La otra sacando un cuerno del bolsillo,
se arma de anteojos,
mira y después dice: “No te preocupes:
este es un juego de la suerte
payasa,
para tanto vuela alta esta rama
porque está vacía y empujada por el viento fresco.
VERSIONE ORIGINALE
Bua buagnel
Ladino dolomitico, Fassano – Italia
buta fora i quatro corni
un a mi un a ti
un a chela velgia da Caorì
VERSIONE IN ITALIANO
Chiocciola chiocciola
Ladino dolomitico, Fassano – Italia
butta fuori i quattro corni
uno a me uno a te
uno a quella vecchia di Caoria
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol caracol
Ladino dolomitico, Fassano – Italia
saca fuera los cuatro cuernos
uno a mi otro a ti
uno a aquella vieja de Caoria
VERSIONE ORIGINALE
Etana, etana näytä sarves,
Finlandia
onko huomenna pouta
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca mostra le antenne se domani non piove
Finlandia
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol muestra las antenas
Finlandia
si mañana no llueve
VERSIONE ORIGINALE
Caracol, caracol,
Portugal
põe os corninhos ao sol!
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Portugal
metti i cornetti al sole!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Portugal
pon tus cuernitos al sol!
VERSIONE ORIGINALE
Cargol treu banya,
Catalunya
Puja a la muntanya.
Cargol treu vi,
Puja al muntanyí.
Cargol treu banya,
Puja a la muntanya.
Cargol bover,
Jo també vindré!
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca tira fuori il corno,
Catalogna
Sali la montagna,
Lumaca porta vino,
Sali la montagnetta.
Lumaca tira fuori il corno,
Sali la montagna,
Lumaca cornu aspersum,
Verrò anch’io!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol saca el cuerno,
Catalunia
Sube la montaña,
Caracol trae vino,
Sube la montañita.
Caracol saca el cuerno,
Sube la montaña,
Caracol bover,
Yo también vendré!
VERSIONE ORIGINALE
Caracol col col
España
Saca los cuernos al sol
Que tu padre y tu madre ya los sacaron
Caracol col col
Saca los cuernos al sol
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca aca aca
Spagna
Tira fuori i corni al sole
Che tua mamma e tuo papà già li hanno tirati fuori
Lumaca aca aca
Tira fuori i corni al sole
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol col col
España
Saca los cuernos al sol
Que tu padre y tu madre ya los sacaron
Caracol col col
Saca los cuernos al sol
VERSIONE ORIGINALE
Caracol, col… col,
España
saca los cuernos al sol,
que, se no, te mataré
con la espada del Señor.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, aca… aca,
Spagna
tira fuori i corni al sole
che, se no, ti ucciderò
Con la spada del Signore
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, col… col,
España
saca los cuernos al sol,
que, se no, te mataré
con la espada del Señor.
VERSIONE ORIGINALE
Snail, snail,
England
come out of your hole,
Or else I’ll beat
you as black as coal
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca,
Inghilterra
vieni fuori dal tuo buco,
altrimenti ti picchio,
ti faccio nera come il carbone
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol,
Inglaterra
sal de tu agujero,
si no te pego,
te hago negra como el carbón
VERSIONE ORIGINALE
Snail, snail, put out your horns,
England
I’ll give you bread and barley corns
Variante
Snail, snail, put out your horn,
England
And I will give you a barleycorn
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca, tira fuori le corna,
Inghilterra
ti darò pane e grani d’orzo
VARIANTE
Lumaca, lumaca, tira fuori il tuo corno,
Inghilterra
E ti darò un chicco d’orzo
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol, saca los cuernos,
Inglaterra
te daré pan y semillas de centeno
variante
Caracol, caracol, saca tu cuerno,
Inglaterra
Y te daré una semilla de centeno
VERSIONE ORIGINALE
Sneel, snaul, robbers are coming to pull
England
down your wall.
Sneel, snaul, put out your horn,
Robbers are coming to steal your corn,
Coming at four o’clock in the morn
VERSIONE IN ITALIANO
Sneel, snaul, i ladri vengono a tirare
Inghilterra
il tuo muro.
Sneel, snaul, spegni il tuo corno,
I ladri vengono a rubare il tuo grano,
Arrivano alle quattro del mattino
VERSIONE IN SPAGNOLO
Sneel, snaul, los ladrones vienen a tirar tu muro.
Inglaterra
Sneel, snaul, apaga tu cuerno,
Los ladrones vienen a robar tu trigo
Llegan a las cuatro de la mañana
VERSIONE ORIGINALE
Snail, snail, put out your horn,
England
We want some rain to grow our corn.
Out, horn, out.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca, tira fuori il tuo corno,
Inghilterra
Vogliamo un po’ di pioggia per far crescere il nostro mais.
Fuori, corno, fuori.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol, saca tu cuerno,
Inglaterra
queremos un poco de lluvia para hacer crecer nuestro mais.
Fuera cuerno, fuera.
VERSIONE ORIGINALE
Snail, snail, shoot out your horn,
Devonshire – England
father and mother are dead;
brother and sister are in the back-yard
begging for barley bread.
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca, spara fori il tuo corno,
Devonshire – Inghilterra
il padre e la madre sono morti;
fratello e sorella sono nel cortile
a chiedere l’elemosina per il pane d’orzo.
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol, dispara afuera tu cuerno,
Devonshire – Inglaterra
el padre y la madre han muerto;
hermano y hermana están en el jardín,
pidiendo limosnas para el pan de centeno.
VERSIONE ORIGINALE
Snailie, snailie, shoot out your horn,
Scotland
And tell us if it will be a bonnie day the morn
VERSIONE IN ITALIANO
Lumachina, lumachina, tira fuori il tuo corno,
Scozia
E dicci se domani mattina sarà un bel giorno
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracolito, caracolito, saca tu cuerno,
Escocia
Y dinos si mañana serà un buen día
VERSIONE ORIGINALE
Schnecke, Schnecke komm heraus
Deutschland
sonst schlag ich dir ein Loch in’s Haus
VERSIONE IN ITALIANO
Lumaca, lumaca, vieni fuori
Germania
o ti faccio un buco in casa
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol, caracol, sal
Alemania
o te hago un agujero en la casa
VERSIONE ORIGINALE
Escargot bigorne,
French, Genève zone, Suisse
montre-moi tes cornes!
Si tu m’les mont’pas,
je te tue dans ta maison,
tot cru!
VERSIONE IN ITALIANO
Chiocciola bicorne,
Francese, zona Ginevra, Svizzera
mostrami le tue corna!
Se tu non me le mostri,
io ti ammazzo dentro la tua casetta;
senza alcun cruccio!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol bicorne,
Frances, zona Ginebra, Suiza
muestrame los cuernos!
Si no los muestras,
yo te mato dentro de tu casita;
sin ninguna aflicción!
VERSIONE ORIGINALE
Escargot bigorne,
French, Genève zone, Suisse
montre-moi tes cornes!
Si tu m’les mont’pas,
je te tue dans ta maison,
tot cru!
VERSIONE IN ITALIANO
Chiocciola bicorne,
Francese, zona Ginevra, Svizzera
mostrami le tue corna!
Se tu non me le mostri,
io ti ammazzo dentro la tua casetta;
senza alcun cruccio!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Caracol bicorne,
Frances, zona Ginebra, Suiza
muestrame los cuernos!
Si no los muestras,
yo te mato dentro de tu casita;
sin ninguna aflicción!
VERSIONE ORIGINALE
Moulet, moulet,
Flanders – France
montre-moi tes cornes,
je te dirai si ta mère est morte,
à Paris ou à Roubaix,
sur un petit champ de blé,
tourne moulet!
VERSIONE IN ITALIANO
Piccola muffa, piccola muffa,
Flanders – France
mostrami le tue corna,
ti dirò se tua madre è morta,
a Parigi o a Roubaix,
in un piccolo campo di grano,
stà diventando una piccola muffa!
VERSIONE IN SPAGNOLO
Pequeño moho, pequeño moho,
Flanders – France
muestrame los cuernos,
te diré si tu madre está muerta
a Pariz o a Roubaix,
en un pequeño campo de trigo,
se está volviendo un pequeño moho!
Bibliografía:
LA CANZONETTA FANCIULLESCA DELLA LUMACA (Molluschi di terra nel folklore europeo, I e II) – Erminio Caprotti
